İran ve Orta Asya’ya özgü, sıcak ve kurak iklimlere uyum sağlamış, yaprağını döken bir ağaçtır.
Boyu 10 metreye kadar ulaşır, uygun koşullarda 300 yıla kadar yaşayabilir. İki evcikliErkek ve dişi çiçeklerin ayrı bireylerde bulunması. bir bitkidir. Yaprakları tüysüYan damarların ya da yaprakçıkların, bir tüyün kılçıkları gibi ana eksenin iki yanında sıralanması. bileşik yapıda olup 10-20 santimetre uzunluğundadır. Çiçekleri taçyapraksız ve tek eşeylidir, panikülAna eksenin yan dallar verdiği, bileşik salkım biçimli çiçek durumu.ler hâlinde toplanır. Meyvesi sert, krem renkli bir kabukla kaplı çekirdekli bir meyvedir, yenilebilir kısmı uzunca bir tohumdur. Tohumun kabuğu leylak renginde, iç kısmı açık yeşildir, kendine özgü bir lezzete sahiptir. Meyve olgunlaştıkça kabuk yeşilden sarı-kırmızıya döner ve duyulabilir bir sesle kısmen açılır.
Tuzlu topraklara yüksek toleransı olan bir çöl bitkisidir, 3.000-4.000 ppm çözünmüş tuz içeren suyla sulandığında bile iyi gelişir. Kışın -10°C, yazın ise 48°C’ye kadar sıcaklıklara dayanabilir, güneşli konum ve iyi drene olan toprak gerektirir. Yüksek nem koşullarında zayıf gelişir, fazla sulama durumunda kök çürüklüğüne yatkınlık gösterir. Meyvenin olgunlaşabilmesi için uzun ve sıcak yazlar gerekir. Bir erkek ağaç 8-12 dişi ağacı döllemeye yeterli polen üretir, üretim genellikle iki yılda bir yoğunlaşır. Dikimden sonra önemli üretime ulaşması 7-10 yıl sürer, verim zirvesine yaklaşık 20 yaşında ulaşır.
Dünya çapında ekonomik değeri yüksek bir kabuklu yemiş türüdür, 2024 yılı dünya üretimi yaklaşık 1,4 milyon tona ulaşmış, bu üretimin yüzde 87’sini Amerika Birleşik Devletleri, İran ve Türkiye birlikte gerçekleştirmiştir. Tohumları protein, lif, B6 vitamini ve çeşitli minerallerce zengindir. Çiğ ya da kavrulmuş olarak çerez şeklinde tüketilir, ayrıca baklava, helva, dondurma ve lokum gibi tatlılarda yaygın biçimde kullanılır. Arkeolojik bulgular, tohumlarının MÖ 6750 yıllarından beri tüketildiğini gösterir. Türkiye’de özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, başta Gaziantep olmak üzere yetiştirilir, Türkiye’deki ilk işleme tesislerinin burada kurulmuş olması nedeniyle “Antep fıstığı” adını almıştır.
İngilizce pistachio adı, Orta Farsça pistak sözcüğünden Eski Yunanca ve Latince yoluyla türemiştir. Kajugiller familyasına ait olup bu familya kaju, mango, sumak ve zehirli sarmaşık gibi türleri de kapsar, bu yüzden tohumlarında deri tahrişine yol açabilen urushiolZehirli sarmaşık, zehirli meşe, zehirli sumak ve vernik ağacı gibi bitkilerde bulunan, temas hâlinde ciltte alerjik döküntüye yol açan yağımsı bileşik. bileşiği bulunur. Aynı cinsten Atlantik fıstığı, bıttım, çitlembik ve sakız ağacı gibi yabani türler, kültür fıstığı için anaçAşılamada, üzerine başka bir bitkinin parçasının (kalemin) tutturulduğu ve kök sistemini sağlayan bitki. olarak kullanılır.
