Bıttım

Pistacia khinjuk

Familya: Kajugiller (Anacardiaceae)

Cins: Pistacia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Khinjuk Mastic

Doğu Akdeniz’den Orta Himalaya’ya ve Arap Yarımadası’na kadar geniş bir alanda, kurak ve yarı kurak taşlık yamaçlarda yetişen, yaprak döken bir ağaç ya da çalıdır.

Olağan boyu 2-5 metre olmakla birlikte, uygun koşullarda 10 metreye kadar ulaşabilir. Genç sürgünleri ince tüylüdür. Tek sayılı tüysüYan damarların ya da yaprakçıkların, bir tüyün kılçıkları gibi ana eksenin iki yanında sıralanması. bileşik yaprakları 3-7 yaprakçıktan oluşur, yaprakçıklar deri gibi sert yapıda, yumurtamsı ya da yumurtamsı-uzunca biçimli, 45-76 milimetre uzunluğunda ve 26-55 milimetre genişliğindedir, uç yaprakçık yanlardakilerden daha büyüktür. Çiçek durumuÇiçeklerin bir sap üzerinde belirli bir düzenle bir arada dizilmesi; salkım ve şemsiye gibi türleri vardır. yaprak koltuğu dışında konumlanan, dik ya da yarı dik salkımlar hâlindedir ve 14-22 santimetre uzunluğa ulaşır. Meyvesi 4-6 milimetre boyunda, yuvarlağa yakın biçimli, yassı ve uçta sivri bir çekirdek meyvesidir.

İki evcikliErkek ve dişi çiçeklerin ayrı bireylerde bulunması. bir türdür, reçine üreten dokulara sahiptir. Kurak ve yarı kurak bölgelerde taşlık, kayalık yamaçlarda yetişir, kuraklığa yüksek toleransı sayesinde geniş bir coğrafyada yaygın ve bol bulunur. Meyveleri, reçinesi ve yaprakları yerel halklar tarafından doğadan toplanarak gıda, tıbbi ve hammadde amaçlı kullanılır.

Antep fıstığı yetiştiriciliğinde en başarılı anaçAşılamada, üzerine başka bir bitkinin parçasının (kalemin) tutturulduğu ve kök sistemini sağlayan bitki. türlerinden biri olarak öne çıkar, yapılan araştırmalarda Türkiye koşullarında en iyi performans gösteren anaç olduğu belirlenmiştir. Türkiye’de özellikle Siirt, Şırnak, Mardin, Hakkari, Gaziantep, Adıyaman ve Bitlis çevresinde yabani hâlde bulunur ve bu bölgelerde “bıttım” adıyla bilinir. Kabuğundan elde edilen reçine, sakız ağacından elde edilen mastik sakızına benzer ancak daha koyu renklidir. Geleneksel tıpta solunum yolu, karaciğer, böbrek ve kalp rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılır, meyve ve çekirdek yağı antioksidan içeriği nedeniyle gıda sanayisinde de araştırma konusu olmuştur.

Tür epitetiBilimsel tür adının ikinci sözcüğü. khinjuk, bitkinin Beluci dilindeki adından gelir. Pistacia cinsi içinde Antep fıstığı, çitlembik ve Atlantik fıstığı ile yakın akrabadır, bu türler genetik bariyer taşımadıklarından birbirleriyle kolayca melezleşebilir ve Türkiye’de aynı amaçla (anaç olarak) birbirinin yerine kullanılabilirler.