Sakız Ağacı

Pistacia lentiscus

Familya: Kajugiller (Anacardiaceae)

Cins: Pistacia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Sakız
İngilizce
Lentisk, Mastic Tree

Akdeniz Havzası’na özgü, iki evcikliErkek ve dişi çiçeklerin ayrı bireylerde bulunması., herdemyeşil bir çalı ya da küçük ağaçtır.

Genellikle 1-3 metre boylanan sık dallı bir çalı görünümündedir, uygun koşullarda ve yaşlandığında ise 6-7 metreye ulaşan bir ağaca dönüşebilir. Gövdeleri dik, silindirik ve sağlamdır, esmer renkli kabukları reçine kanalları içerir. Yaprakları almaşlı dizilişli, derimsi yapıda ve uçtaki yaprakçık eksik olacak şekilde beş veya altı çift koyu yeşil yaprakçıktan oluşan çift tüysüYan damarların ya da yaprakçıkların, bir tüyün kılçıkları gibi ana eksenin iki yanında sıralanması. bileşik yapraklardır. nisan-mayıs aylarında açan çiçekleri küçük ve yeşilimsi renklidir, erkek çiçeklerde beş ercik, dişi çiçeklerde ise üç parçalı bir dişicik borusu bulunur. Meyvesi küçük ve yuvarlak bir çekirdekli meyvedir, önce kırmızı, olgunlaştığında ise siyaha döner, yaklaşık 4 milimetre çapındadır, yenebilir olmakla birlikte yaygın tüketilmez ve kuru üzümsü ekşi bir tada sahiptir.

Dayanıklı bir öncü türYangın ya da kesim gibi nedenlerle boşalan alanlara ilk yerleşen ve sonradan gelen türlere zemin hazırlayan tür.dür, tohumları kuşlar aracılığıyla yayılır. Myrtus communis, Quercus coccifera, Chamaerops cinsi palmiyeler, Rhamnus cinsi cehriler ve Smilax aspera gibi bitkilerle birlikte Akdeniz makisinin tipik bir bileşenidir, kuşlara ve diğer yaban hayatına barınak ve besin sağlar. Kesim, otlatma ve yangınlar sıklıkla ağaç formuna ulaşmasını engeller, bu yüzden çoğunlukla çalı hâlinde kalır. Türkiye’de Batı ve Güney Anadolu’da doğal olarak yetişir.

Gövde ve dallarındaki yaralardan sızan reçinenin pıhtılaşmasıyla “sakız” ya da “mastik” adı verilen ürün elde edilir, bu üretim ticari ölçekte en çok Sakız Adası ile özdeşleşmiştir, adada yapılan arkeolojik kazılarda bulunan altı bin yıllık yaprak fosilleri ağacın kökeninin bu bölgeye dayandığı görüşünü desteklemektedir. Türkiye’de de Çeşme ve Alaçatı çevresinde görülür ancak burada reçine üretimi için yaygın bir yetiştiricilik yapılmaz. Geleneksel tıpta mide ağrısı ve hazımsızlık gibi rahatsızlıkların tedavisinde binlerce yıldır kullanılır, ayrıca balgam söktürücü olarak ve diş etlerini kuvvetlendirmek, ağız kokusunu gidermek amacıyla tüketilir. Modern araştırmalar, sakız reçinesinin mide ülserine yol açan Helicobacter pylori bakterisine karşı etkili olabileceğini göstermiştir. Sanayide yapıştırıcı ve cila üretiminde, parfümeride ve mutfakta özellikle muhallebi ile sütlaç gibi sütlü tatlıların aromalandırılmasında kullanılır.