Çitlembik

Pistacia terebinthus

Familya: Kajugiller (Anacardiaceae)

Cins: Pistacia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Menengiç, Çöğre
İngilizce
Terebinth, Turpentine Tree

Batıda Fas ve Portekiz’den Yunanistan’a, Türkiye’nin batı ve güneydoğu kesimlerine kadar Akdeniz havzasına özgü, yaprak döken bir çalı veya küçük ağaçtır.

10 metreye kadar boylanabilir, bileşik yaprakları 10-20 santimetre uzunluğunda olup tek sayılı tüysüYan damarların ya da yaprakçıkların, bir tüyün kılçıkları gibi ana eksenin iki yanında sıralanması. yapıdadır ve 5-11 adet karşılıklı, parlak, oval yaprakçıktan oluşur, yaprakçıklar 2-6 santimetre uzunluğunda, 1-3 santimetre genişliğindedir. Çiçekleri kırmızımsı mor renktedir ve yapraklarla aynı zamanda açar. Meyveleri küçük, küresel, kırmızı ya da siyah renkli, yaklaşık 7 milimetre uzunluğunda birer erikçiktir.

Tam dinlenme hâlindeyken -5 ila -8°C’ye kadar kısa süreli donlara dayanabilir, odununun tam olgunlaşması için ise sıcak yazlara ihtiyaç duyar. TanenBitkilerde bulunan, buruk tat veren ve deri tabaklamada kullanılan polifenol grubu bileşik. ve reçineli maddeler bakımından zengindir, yapraklarında böcekler tarafından oluşturulan mazılar sıkça görülür ve bu mazılardan bir triterpen bileşiği elde edilir. Türkiye’de maki formasyonu içinde çalı hâlinde yayılış gösterir.

Kabuğundan elde edilen reçine antiseptik, balgam söktürücü ve yara iyileştirici özellikleriyle geleneksel tıpta kronik bronşiyal enfeksiyonlar, idrar yolu rahatsızlıkları, safra taşı ve romatizma gibi durumların tedavisinde kullanılır, mazıları ise ipek kumaş boyamada ve deri tabaklamada değerlendirilir. Meyveleri kavrularak kafeinsiz menengiç kahvesi yapımında, yağı ise bıttım sabununda kullanılır, ayrıca Antep fıstığı yetiştiriciliğinde anaçAşılamada, üzerine başka bir bitkinin parçasının (kalemin) tutturulduğu ve kök sistemini sağlayan bitki. olarak aşılanır. Girit’te meyveleri yerel üzüm rakısı tsikoudia‘ya aroma katmak için, Kuzey Sporadlar’da ise filizleri sebze olarak tüketilir.

Cins adı Pistacia, Farsça pistah sözcüğünden türeyen ve “lezzetli tat” anlamına gelen Eski Yunanca pistake/pistakia sözcüğünden gelir. Doğu Akdeniz kıyılarında yetişen bireyler bir dönem ayrı bir tür olan Pistacia palaestina olarak kabul edilmiş, günümüzde ise bu ad P. terebinthus‘un eş anlamlısı sayılmaktadır. Türkiye’de bölgeden bölgeye çitlembik, bıttım, çöğre ve sakızlak gibi farklı yerel adlarla da anılır.