Kaju

Anacardium occidentale

Familya: Kajugiller (Anacardiaceae)

Cins: Anacardium

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Bilader Ağacı, Amerikan Elması, Akaju Ağacı
İngilizce
Cashew

Tropikal Güney Amerika’ya, özellikle Brezilya’nın kuzeydoğu kesimine özgü, 16. yüzyılda Portekizli denizciler aracılığıyla dünyanın diğer tropikal bölgelerine yayılmış, herdem yeşil bir ağaçtır.

Geleneksel formu 14 metre boya ulaşabilirken bodur çeşitleri 6 metreyi geçmez, kısa ve genellikle düzensiz biçimli bir gövdeye sahiptir. Sarmal dizilişli, deri gibi sert dokulu yaprakları eliptik ya da ters yumurta biçimlidir, 4-22 santimetre uzunluğunda ve 2-15 santimetre genişliğindedir, kenarları düzdür. Çiçekleri 26 santimetreye kadar uzayabilen salkım ya da şemsiye biçimli çiçek durumunda toplanır, başlangıçta soluk yeşil renkte olan küçük çiçekler zamanla kızarır, beş ince ve sivri uçlu taç yaprağı 7-15 milimetre uzunluğundadır.

Halk arasında meyve olarak bilinen etli kısım aslında çiçek sapının ve çiçek tablasının şişmesiyle oluşan yalancı bir meyvedir, olgunlaştığında 5-11 santimetre uzunluğunda sarı ya da kırmızı renkli bir yapıya dönüşür. Gerçek meyve ise bu yalancı meyvenin ucunda yer alan böbrek biçimli bir çekirdekli meyvedir, çift katlı bir kabukla sarılıdır ve bu kabuk zehirli sarmaşığın içerdiği urushiole yakın, alerjik ve tahriş edici bir fenolik reçine olan anakardik asit taşır. Bu nedenle çekirdek, tüketilmeden önce mutlaka kavrulur ya da buharda pişirilerek zehirli bileşiklerinden arındırılır.

Kaju, 25° kuzey ve 25° güney enlemleri arasındaki tropikal kuşakta, hint kirazının ve demirhindinin de yetiştiği belirgin kurak mevsimli sıcak ovalık alanlarda yetiştirilir, dünya üretiminde Fildişi Sahili ve Hindistan başı çeker. Çekirdeği kavrularak doğrudan atıştırmalık olarak tüketilir, ezilerek köri soslarına ve tatlılara katılır, kaju sütü ve kaju tereyağı gibi ürünlere işlenir. Yalancı meyvesinden Hindistan’ın Goa eyaletinde feni adı verilen damıtılmış bir içki üretilirken, kabuğundan elde edilen yağ vernik, yağlayıcı ve ahşap koruyucu olarak sanayide kullanılır. Türkiye’de iklim koşulları uygun olmadığından kaju yetiştiriciliği yapılmaz, ülkeye giren kaju fıstığı tamamen ithalat yoluyla karşılanır.

Cins adı Anacardium, olasılıkla Yunanca “yukarı” anlamındaki ana- ile “kalp” anlamındaki kardia sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir ve çekirdeğin sapın ucunda kalbi andıran bir konumda bulunmasına gönderme yapar. Tür epiteti occidentale ise Latince “batı dünyası” anlamına gelir.

Aynı Familyadaki Diğer Canlılar