Longan

Dimocarpus longan

Familya: Akçaağaçgiller (Sapindaceae)

Cins: Dimocarpus

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Ejder Gözü, Ejderha Gözü
İngilizce
Longan, Lungan, Dragon's Eye

Myanmar ile güney Çin arasındaki dağlık kuşağa özgü olduğu düşünülen, günümüzde Güneydoğu Asya’nın tropikal ve subtropikal kesimlerinde ticari ölçekte yetiştirilen, herdem yeşil bir meyve ağacıdır.

Olağan boyu 9-12 metre olmakla birlikte, uygun koşullarda 30 metreyi aşabilir, gövdesi mantarımsı kabuklu olup yaklaşık 80 santimetre kalınlığa ulaşır. Dalları uzun, kalın ve genellikle sarkıktır. Tüysü bileşik ve almaşlı dizilişli yaprakları 10-20 santimetre uzunluğunda, 5 santimetre genişliğindedir, her yaprakta 6-9 çift yaprakçık bulunur, üst yüzeyi dalgalı ve koyu parlak yeşildir. Dal uçlarında açan açık sarı çiçek durumuları 10-46 santimetre uzunluğunda, geniş dallanmalı salkımlar oluşturur, küçük çiçekleri 5-6 çanak yaprağa ve kahverengimsi sarı taç yapraklara sahiptir, iki loplu bir dişi organ ve 8 erkek organ taşır. Aynı salkım içinde erkek, dişi ve erselik çiçekler bir arada bulunur.

Meyveleri küremsi, yaklaşık 2,5 santimetre çapında olup sarkık salkımlar hâlinde asılı durur. İnce ve derimsi kabuğu ela renginde ve minik tüylerle kaplıdır. Şeffaf etli meyvenin ortasında, tabanında dairesel beyaz bir leke bulunan iri ve siyah bir çekirdek yer alır, bu görünüm bir göz izlenimi yaratır ve türün “ejder gözü” adını almasına yol açmıştır. Etinin tadı misk kokulu ve tatlıdır, liçi meyvesininkine benzetilir.

Dona karşı hassas bir türdür, sıcaklığın 4,5 santigrat derecenin altına düşmediği ortamları tercih eder, kısa süreli olarak -2 dereceye kadar dayanabilir. Hafif asidik, kumlu ve organik madde bakımından zengin toprakları sever, nemli ve yağışı bol bölgelerde daha iyi gelişir. Meyvelerini genellikle liçiden biraz daha geç verir.

Tarihi kayıtları Çin’de Han hanedanlığına kadar uzanır, sürdürülebilir yetiştiriciliği ise dört yüzyıl sonra özellikle Fujian ve Guangdong eyaletlerinde gelişmiştir. Bugün dünya üretiminin yaklaşık %95’ini Çin, Tayland ve Vietnam karşılar. Tür 19. yüzyılda Çinli göçmenler aracılığıyla Avustralya’nın Queensland eyaletine, yüzyıl sonunda Tayland’a, 20. yüzyılda ise Hawaii ve Florida’ya taşınmıştır. Meyvesi taze veya kurutulmuş hâlde tüketilir, Asya mutfağında çorba, tatlı ve ekşi-tatlı yemeklerde kullanılır, geleneksel Çin tıbbında ise rahatlatıcı bir tonik olarak değerlendirilir. Yabani popülasyonları geçmişte yoğun kereste kesimi nedeniyle büyük ölçüde azalmış, tür bir dönem IUCN listesinde “Duyarlı” kategorisinde yer almış, kütüklerin yeniden sürgün vermesi sayesinde 1998’de “Neredeyse Tehdit Altında” kategorisine taşınmıştır, güncel değerlendirme için yeterli saha verisi bulunmadığından şu anda “Yetersiz Verili” statüsündedir.

Akçaağaçgiller familyasının liçi ve rambutan gibi tropikal üyeleriyle akraba olan bu tür için echinatus, longetiolatus, malesianus ve obtusus gibi birkaç alt tür ve varyete tanımlanmıştır.