Liçi

Litchi chinensis

Familya: Akçaağaçgiller (Sapindaceae)

Cins: Litchi

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Lychee, Litchi, Lichee, Lichi

Çin’in güney kesimleri ile kuzey Vietnam’a özgü, geniş ve yuvarlak bir taç oluşturan, herdem yeşil bir meyve ağacıdır.

Boyu genellikle 10-20 metre arasında değişir, bazı kaynaklarda 24 metreye ulaşan bireylerden söz edilir. Tüysü bileşik yaprakları 4-7 yaprakçıktan oluşur, her bir yaprakçık yaklaşık 7 santimetre uzunluğundadır. Çiçek durumu 10-40 santimetre uzunluğunda salkımlar hâlindedir ve taç yaprağı bulunmayan, küçük, beyazımsı-yeşilimsi ya da sarımsı çok sayıda çiçek taşır. Meyveler oval ya da yuvarlağa yakın biçimdedir, pütürlü, parlak kırmızı ya da morumsu bir kabukla kaplıdır; kabuğun altında beyaz, yarı saydam ve sulu bir aril bulunur, tohumu ise kahverengimsi kırmızı ya da mor-kahverengi, oval ve hafifçe yassıdır.

İyi çiçeklenme ve yüksek meyve verimi için serin, kuru ve dona rastlanmayan bir kış dönemi ile uzun, sıcak ve yağışlı bir yaz gerektirir. Yıllık sıcaklığın 20-35°C aralığında seyrettiği bölgelerde en iyi verimi verir, 15-40°C’ye kadar tolerans gösterebilir. Dinlenme döneminde -5°C’ye kadar soğuğa dayanabilirken, genç sürgünler -1°C’de bile zarar görür. Odunu sağlam, dayanıklı ve çürümeye dirençli olduğundan taşıyıcı mobilya yapımında da kullanılır.

Güney Çin’de 2000 yılı aşkın süredir yetiştirilen liçi, tarihte imparatorluk sarayına taze hâlde ulaştırılması için özel ulaklar koşturulacak kadar değerli sayılmış, bu yüzden “kral meyvesi” olarak da anılmıştır. Günümüzde Çin, Hindistan, Vietnam ve Güney Afrika başta olmak üzere birçok tropikal ve subtropikal bölgede ticari olarak yetiştirilir, meyveleri taze, kurutulmuş, konserve ya da meyve suyu hâlinde tüketilir. Türkiye’de henüz yaygın bir yetiştiriciliği yoktur, uygun mikroklima koşulları nedeniyle ticari üretim şu an yalnızca Mersin ve ilçeleriyle sınırlıdır.

Akçaağaçgiller familyasındaki Litchi cinsinin tek türüdür, longan ve rambutan gibi meyvelerle aynı familyaya mensuptur; chinensis, javensis ve philippinensis olmak üzere üç alt türü tanınır. Olgunlaşmamış meyve ve tohumlarında bulunan hipoglisin A ve metilensiklopropilglisin adlı bileşikler, özellikle aç karnına tüketildiğinde çocuklarda ciddi hipoglisemiye yol açabilir. Kültüre alınmış liçi dünya genelinde yaygın olsa da, doğal yayılış alanındaki yabani popülasyonları yaşam alanı kaybı nedeniyle baskı altındadır, bu yüzden IUCN Kırmızı Listesi’nde Duyarlı (VU) kategorisinde değerlendirilir.