Güvey Kandili

Koelreuteria paniculata

Familya: Akçaağaçgiller (Sapindaceae)

Cins: Koelreuteria

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Fener Ağacı, Altın Ağacı, Altuni Fener Ağacı
İngilizce
Golden Rain Tree, Pride of India, China Tree, Varnish Tree

Çin, Kore ve Rusya-Çin sınırındaki Dış Mançurya’ya özgü, günümüzde dünya genelinde süs ağacı olarak yaygın biçimde yetiştirilen, yaprak döken küçük-orta boylu bir ağaçtır.

Genellikle 7 metreye kadar boylanır, kubbe biçimli geniş bir taca sahiptir. Tüysü yapraklar 15-40 santimetre, nadiren 50 santimetreye kadar uzunlukta olup 7-15 adet, 3-8 santimetre boyunda ve derin testere dişli kenarlı yaprakçık taşır, yaprağın orta kesimindeki daha büyük yaprakçıklar bazen kendileri de tüysü yapıda olsa da tür, akraba Çin alev ağacındaki gibi tam anlamıyla iki kez tüysü değildir. Çiçekler sarı renkli, dört taç yapraklıdır ve 20-40 santimetre uzunluğundaki uçtaki büyük salkımlarda toplanır. Meyve, yeşilken sonbaharda turuncudan pembeye dönen, üç bölmeli, şişkin ve kese görünümlü bir kapsüldür, 3-6 santimetre uzunluğunda ve 2-4 santimetre genişliğindedir, içinde 5-8 milimetre çapında koyu kahverengi-siyah tohumlar barındırır.

Kurak koşullara ve zayıf topraklara dayanıklı bir ağaçtır, bu özelliği kültüre alınmasını kolaylaştırmıştır. Japonya’da en az 1200’lerden bu yana doğallaşmış durumdadır. Avrupa’ya 1747’de, Kuzey Amerika’ya ise 1763’te tanıtılmıştır, doğal yayılış alanı dışında bazı bölgelerde, özellikle ABD’nin Florida eyaletinde, kültürden kaçarak istilacı tür statüsü kazanmıştır.

Çin’de Zhou hanedanlığı döneminden bu yana kültürü yapılır, bilgin mezarlarının yanına dikilen beş resmî anıt ağacından biri olarak kabul edilmiştir. Çiçeklerinin, yapraklarının ve meyve kapsüllerinin estetik değeri sayesinde ılıman iklimli bölgelerde popüler bir süs ağacı hâline gelmiştir, dar taçlı ‘Fastigiata’ ve yaz sonunda çiçeklenen ‘September Gold’ gibi çeşitli kültivarları geliştirilmiştir. Meyveleri, yaprakları ve genç sürgünleri pişirilerek tüketilir, çiçekleri göz rahatsızlıklarında geleneksel olarak kullanılır, çiçeklerinden sarı, yapraklarından siyah boya elde edilir, tohumları ise kolye yapımında değerlendirilir. Türkiye’de doğal yayılışı bulunmaz ancak park ve bahçelerde güvey kandili veya fener ağacı adlarıyla süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Cins adı, Alman botanikçi Joseph Gottlieb Koelreuter’e ithafen verilmiştir. Tür epiteti paniculata, Latince “salkım” anlamına gelir ve çiçek durumunun yapısına gönderme yapar. Tür için paniculata, apiculata, fastigiata ve variegata adlı birkaç varyete tanımlanmış olsa da bunların hiçbiri güncel taksonomide geçerli kabul edilmez.