Kırkboğum

Equisetum ramosissimum

Familya: Atkuyruğugiller (Equisetaceae)

Cins: Equisetum

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Branched Horsetail

Avrupa’nın büyük bölümü, Batı ve Güney Asya ile Afrika’nın geniş bir kesimine yayılan, sporTohum oluşturmayan bitkilerde ve mantarlarda çoğalmayı sağlayan, çoğunlukla tek hücreli üreme birimi.la üreyen çok yıllık bir bitkidir.

Yer altında sürünücü, dik ya da yükselen, siyahımsı kahverengi bir rizomToprak altında ya da toprak yüzeyinde yatay uzanan, besin depolayan ve yeni sürgünler veren kalın gövde.a sahiptir, düğüm ve köklerinde bazı bireylerde sarımsı kahverengi tüycükler bulunurken bazılarında tüy görülmez. Toprak üstü gövdeleri çok yıllık ve yeşil renkli olup 20-60 santimetre boya, 1-7 milimetre çapa ulaşır, geniş gövdeler oldukça içi boş ve sıkıştırılabilir yapıdadır, gövde üzerindeki kaburgalar belirgin ve hafif pürüzlüdür. Alt kısımlardan çıkan dalları düzensiz bir görünüm oluşturur, kimi bireylerde dallanma belirgindir kimi bireylerde ise neredeyse fark edilmez, bitkinin geneli çoğunlukla mavimsi-gri bir ton taşır. mayıs-temmuz aylarında gövde uçlarında sivri uçlu, spor taşıyan kozalaksı yapılar oluşur.

Dere kenarları, nemli çayırlar, sulak alan kıyıları ve patika kenarları gibi nemli ortamlarla çakıllık alanlarda yetişir, Türkiye’de 0-1.900 metre yükseklikler arasında görülür. Yeraltı kökleri aracılığıyla koloniler oluşturarak yayılır, kayalık zeminlerde kök yayılımı kısıtlandığından bitki daha gür ve sık bir görünüm kazanırken, kayalık olmayan zeminlerde daha ince ve seyrek gövdeler oluşur, çiğnenme veya kesilme de bitkinin şeklini etkiler.

Güneydoğu Asya’daki bazı halk hekimliği geleneklerinde yanık, uyuz, sıtma ateşi, bel soğukluğu, çıkık ve karaciğer-göğüs şikâyetleri gibi durumlarda kullanılsa da bu kullanımların etkinliğine dair yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır, güncel araştırmalarda ise bitki özütünün antioksidan ve melanom karşıtı etkileri incelenmektedir. Türkiye’de bulunan yaklaşık yedi Equisetum türünden biri olan kırkboğum, ülke genelinde yaygın biçimde görülür.

Tür içinde iki varyeteBir türün içinde belirli bir özelliğiyle (renk, boy gibi) ayrılan doğal çeşit. Alt türden daha düşük bir sınıflandırma düzeyidir.ye ayrılır, var. ramosissimum daha belirgin dallanması ve kalıcı kın dişleriyle Avrupa’nın kuzey uçları dışındaki kesimlerinde, Batı-Güney Asya’da ve Afrika’nın orta-batısı hariç büyük bölümünde bulunur, var. huegelii ise daha az belirgin dallanmasıyla Güneydoğu Asya’dan Endonezya ve Papua Yeni Gine’ye kadar uzanan alanda yayılış gösterir.