Katil Ağaç

Ceodes brunoniana

Familya: Akşamsefasıgiller (Nyctaginaceae)

Cins: Ceodes

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Birdcatcher Tree, Parapara

Yeni Zelanda’nın kuzey kesimleri, Lord Howe Adası, Kermadec Adaları ve Hawaii Adaları’na özgü, kıyı ormanlarında yetişen küçük ölçekli bir ağaçtır.

Altı metre veya daha fazla boya ulaşabilen, gövde çapı 60 santimetreye kadar çıkabilen bir bitkidir. Odunu yumuşak, dalları kırılgandır. Karşılıklı ya da üçlü dizilişli büyük yaprakları tüysüz, parlak, düz kenarlı, uç kısmı küt ya da yuvarlaktır, 10-40 santimetre uzunluğunda ve 5-15 santimetre genişliğindedir, sapları 3 santimetreye kadar uzayabilir. Salkım şeklindeki çok çiçekli çiçek durumu tek eşeyli çiçeklerden oluşur, çiçek örtüsü yaklaşık 1 santimetre uzunluğunda, yeşilimsi ve tüylüdür, 6-8 adet ercik taşır. Dar elipsoid biçimli meyveleri 2-3 santimetre uzunluğunda, beş kaburgalı ve son derece yapışkandır.

Yapışkan meyveleri küçük kuşları sıkça tuzağa düşürür. Yakın akraba kuş avlayan ağaçta görülen benzer bir mekanizmanın, tohumların deniz kuşlarının tüylerine yapışarak uzak adalara taşınmasını sağlayan bir yayılma stratejisi olarak evrimleştiği düşünülür. Kıyı ormanlarında genellikle alt tabaka bitkisi olarak yetişir, açık ve güneşli alanlara da oldukça toleranslıdır. Geniş toprak ve nem koşullarına uyum sağlar, taze tohumdan kolayca üretilir, soğuğa karşı ise duyarlıdır. Krem beyazı çiçekleri gece belirgin biçimde kokar.

Yeni Zelanda’nın özellikle Kuzey Ada’nın kuzeyinde süs bitkisi olarak yetiştirilir, alacalı yapraklı kültivarları da satılır. Hawaii’de yerli halk arasında pāpala kēpau adıyla bilinir ve zaman zaman yerel tıbbi amaçlarla kullanılır. Meyvelerinin küçük kuşları yakalaması nedeniyle bahçelerde yetiştirilmesi zaman zaman tartışma konusu olur, tuzağa düşen kuşların kurtarılmasına yönelik girişimler de bilinir.

Tür ilk olarak 1833 yılında Stephan Endlicher tarafından Pisonia brunoniana adıyla, Norfolk Adası ve Yeni Zelanda örneklerine dayanılarak tanımlanmıştır. Tür epiteti brunoniana, İskoç botanikçi Robert Brown’a ithafen verilmiştir. Zaman içinde Calpidia, Heimerlia ve Heimerliodendron cinsleri arasında dolaşan tür, 1926’da Ceodes cinsine taşınmış, ardından uzun süre Pisonia içinde eritilmiştir. 2020’de yapılan moleküler filogenetik bir çalışma, Pisonia cinsini üç ayrı soy hâlinde yeniden düzenleyerek Ceodes cinsini tekrar geçerli kılmıştır. Yeni Zelanda’da geçmişte Auckland çevresi ve Coromandel Yarımadası gibi bölgelerde yaygınken, günümüzde büyük ölçüde kıyı açığındaki adalarla sınırlı kalmıştır.