Abronya

Abronia umbellata

Familya: Akşamsefasıgiller (Nyctaginaceae)

Cins: Abronia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Çöl Menekşesi
İngilizce
Pink Sand Verbena, Beach Sand Verbena, Purple Sand Verbena

Kuzey Amerika’nın Pasifik kıyı şeridine özgü, kumul ve kumsal ortamlarda yayılış gösteren, yere yatık gövdeli tek yıllık bir ottur.

Gövdeleri toprağa yatık biçimde uzanır, dallanarak gevşek örtüler oluşturur ve 1 metreyi aşan uzunluğa ulaşabilir, genellikle kırmızımsı renkte olup bez tüylüdür. Yaprakları etli, oval ile eşkenar dörtgen arası bir biçime sahiptir, yaprak sapları yaprak ayası kadar uzundur. Küçük, borumsu çiçekleri gerçek taç yaprak taşımaz, pembemsi-macenta renkli kaliks lopları taç yaprak görünümü verir, boğaz kısmında beyazımsı ya da sarımsı bir göz lekesi bulunur. Çiçekler kâğıtsı brakteler tarafından sarılı, şemsiye biçimli bir baş oluşturacak şekilde kümelenir, bir başta 8-27 çiçek yer alabilir ve hoş bir koku yayar.

Kumlu, iyi drene olan ve tuzluluğu yüksek kıyı topraklarında yetişir, yaprak ve gövdelerindeki özel bezler fazla tuzu dışarı atarak bu ortama uyum sağlar. Derin kazık kökü sayesinde kuru dönemlerde yeraltı suyuna ulaşabilir, etli yaprakları suyu depolayarak kuraklığa dayanmasını sağlar. Çiçekleri çeşitli kelebek ve güve türleri tarafından tozlaştırılır, kanatsı yapıya sahip meyveleri ise rüzgâr ve deniz esintileriyle yayılır.

Tür, 1786 yılında Kaliforniya’nın Monterey kentinde La Pérouse seferinin bahçıvanı Jean Nicolas Collignon tarafından toplanmış ve 1793’te Jean-Baptiste Lamarck tarafından bilime tanıtılmıştır, böylece bilime tanıtılan ilk Kaliforniya bitkisi kabul edilir. Günümüzde kıyı kumullarının restorasyon çalışmalarında ve yerli bitki bahçeciliğinde toprak örtücü olarak tercih edilir.

Cins adı Abronia, Yunanca “zarif” anlamına gelen abros sözcüğünden, tür epiteti umbellata ise çiçek kümesinin şemsiye biçimli düzenine gönderme yapan Latince umbella sözcüğünden gelir. Küresel ölçekte IUCN tarafından Değerlendirilmemiş (NE) kategorisinde yer alsa da, Kanada’da COSEWIC tarafından tehlikede kabul edilir, Oregon eyaletinde de tehlikede statüsündedir, Britanya Kolombiyası ve Washington eyaletindeki popülasyonları ise büyük ölçüde yok olmuştur. Sarı çiçekli Abronia latifolia ile aynı kıyı habitatını paylaşır ancak çiçek rengiyle kolayca ayırt edilir, iç kesimlerde yayılan Abronia villosa ile ise özellikle lokalite bilgisi olmadan karıştırılabilir.