Punarnava

Boerhavia diffusa

Familya: Akşamsefasıgiller (Nyctaginaceae)

Cins: Boerhavia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Tarvine, Punarnava, Red Spiderling, Spreading Hogweed

Dünyanın tropikal ve subtropikal kuşağında pantropikal olarak yayılmış, kökeni tam olarak belirlenememekle birlikte Eski Dünya tropiklerinden geldiği düşünülen, sürünücü gövdeli çok yıllık bir ottur.

Kalın ve etli bir kazık kökten çıkan, boğumlarda kalınlaşan, çoğunlukla mor renkli gövdeleri yerde sürünür ya da yükselerek 1-2 metreye kadar uzanabilir. Karşılıklı dizilmiş yaprakları yumurtamsı ya da yuvarlağa yakın biçimde, kenarları hafif pembemsi ve dalgalıdır, alt yüzeyinde küçük beyazımsı pullar bulunur. Çapı yaklaşık 5 milimetre olan küçük çiçekleri koyu pembe renkte, huni biçimli ve beş dikey bantlıdır, uç ya da yan dallarda salkım hâlinde toplanır. Meyvesi beş köşeli, yapışkan ve küçük göçmen kuşların tüylerine takılarak yayılmayı kolaylaştıran bir fındıkçıktır.

Açık ve bozulmuş alanlarda, yol kenarlarında, tarla kenarlarında ve kumul topraklarda kolayca yerleşir, güneşli ve iyi drene olan zeminleri tercih eder, tam gölgede yetişemez ve kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Meyvelerinin yapışkan yapısı, tohumların küçük göçmen kuşlar aracılığıyla uzun mesafelere taşınmasını sağlar, bu da türün geniş coğrafi yayılışını açıklar.

Hindistan başta olmak üzere Ayurveda geleneğinde punarnava adıyla bilinir ve köklerinin bedeni yenileyici etkiye sahip olduğuna inanılır. Kökleri idrar söktürücü, müshil, karaciğer koruyucu ve ateş düşürücü amaçlarla kullanılır, yaprakları ise Hindistan’ın birçok bölgesinde yeşil sebze olarak tüketilir. Bitkiden izole edilen punarnavin, boeravinon türevleri ve çeşitli flavonoidler üzerine farmakolojik araştırmalar sürmektedir. Türkiye’de doğal yayılışı ya da kültürü bilinmemektedir.

Tür sınırları botanikte tartışmalıdır, kimi araştırmacılar Boerhavia repens ve Boerhavia coccinea gibi yakın taksonları aynı değişken türün içinde değerlendirirken kimileri bunları ayrı türler olarak kabul eder, bu nedenle literatürde bu adla anılan kayıtların bir kısmı farklı türlere ait olabilir. Cins adı Boerhavia, Hollandalı botanikçi Herman Boerhaave’nin anısına verilmiştir.