Büyük Dalıcı Martı

Pinguinus impennis

Familya: Alkgiller (Alcidae)

Cins: Pinguinus

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Büyük Alk
İngilizce
Great Auk, Garefowl

Kuzey Atlantik’in kayalık, ıssız adalarında koloniler hâlinde üreyen, 19. yüzyıl ortasında insan etkisiyle tükenmiş, uçamayan bir deniz kuşuydu.

Yaklaşık 75-85 santimetre boyunda, 5 kilogram ağırlığında, döneminin en büyük alkgil türüydü. Sırtı siyah, karnı beyazdı, üreme döneminde gözünün önünde büyük beyaz bir leke belirirdi. Ağır ve enine oluklu, kancalı gagası göze çarpardı. Kanatları yalnızca 15 santimetre kadar kısaydı, uçmaya elverişsiz olmasına karşın suda yüzerken kürek işlevi görürdü, ayakları gövdenin gerisinde konumlanmış ve perdeliydi.

Üstün bir yüzücü ve dalıcıydı, denizde balık ve küçük deniz omurgasızlarını avlardı. Ömrünün büyük bölümünü açık denizde geçirirdi, karaya yalnızca üremek için çıkardı. Tek eşli olduğu sanılır, dişi yılda tek bir yumurtayı doğrudan çıplak kayaya bırakırdı, yumurtayı her iki ebeveyn de kuluçkaya yatırırdı. Yavru tam büyümeden önce yuvayı terk edip denize açılırdı, tür belirli üreme adalarına yüksek bağlılık gösterirdi.

Binlerce yıl boyunca kıyı halkları tarafından et ve yumurtası için avlanmıştı. 16. yüzyıldan itibaren Avrupalı denizciler ve balıkçılar kolonilerini et, yumurta, tüy ve yağ için yoğun biçimde sömürdü, kuş zaman zaman yem olarak da kullanıldı. Tür nadirleştikçe müzeler ve koleksiyonerler deri ve yumurtalarına yüksek fiyat ödemeye başladı, bu talep türün son bireylerinin de avlanmasını hızlandırdı.

İzlanda açıklarındaki Geirfuglasker adasındaki son büyük koloni 1830’da bir volkanik patlamayla yok oldu, hayatta kalanlar yakındaki Eldey kayalığına sığındı. Bilinen son iki birey 3 Haziran 1844’te burada avcılar tarafından öldürüldü, tek yumurtaları da bu sırada kırıldı. Bu olay türün fiilen sona erdiği nokta kabul edilir, sonraki yıllarda bildirilen görülme iddiaları ise doğrulanamamıştır.

Pinguinus cinsinin bilinen tek türüdür. Adını daha sonra keşfedilen ve dış görünüşü nedeniyle kendisinden esinlenerek adlandırılan Güney Yarımküre penguenlerine vermiştir, oysa iki grup akraba değildir. En yakın yaşayan akrabası ustura gagalı alk olarak kabul edilir.