Kızaran Sarmaşık

Parthenocissus quinquefolia

Familya: Asmagiller (Vitaceae)

Cins: Parthenocissus

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Beş Parmaklı Sarmaşık, Virjinya Sarmaşığı, Amerikan Sarmaşığı, Hazan Dalı
İngilizce
Virginia Creeper, Woodbine, Five-leaved Ivy, Five-finger

Doğu ve orta Kuzey Amerika’ya özgü olan bu tür, günümüzde birçok ılıman bölgeye süs bitkisi olarak taşınmış, yaprak döken bir tırmanıcı sarmaşıktır.

Doğada 20-30 metre yüksekliğe ulaşabilen, küçük çatallı sülükBitkilerin tırmanırken tutunmasını sağlayan, ince ve sarmal biçimli organ.ler ve bu sülüklerin ucundaki yaklaşık 5 milimetrelik yapışkan disklerle düz yüzeylere tutunan üretken bir sarmaşıktır. Avuç içi biçiminde birleşik yaprakları genellikle beş yaprakçıktan oluşur, yaprakçıklar ters yumurtamsı ile eliptik biçimli, 6-12 santimetre uzunluğunda, 2-5 santimetre genişliğinde, tabanı kamamsı, kenarları dişli ve ucu sivridir. Yeşil renkli yapraklar sonbaharda parlak kırmızıya döner. Küçük ve kırmızımsı yeşil ila yeşilimsi renkteki çiçekler mayıs-ağustos arasında açar, ardından küresel biçimli, 4-8 milimetre çapında, morumsu siyah renkli meyveler oluşur.

Yapışkan diskleriyle tutunduğu için kök salarak yüzeye nüfuz etmez, bu sayede bina duvarlarını gerçek sarmaşık cinsi Hedera kadar tahrip etmez ancak sökülmesi hâlinde diskler yüzeyde iz bırakır. İstenmeyen alanlara yayılmasını önlemek için düzenli budama gerektiren güçlü bir büyüme gösterir. Meyveleri oksalik asit kristalleri içerdiğinden insanlar için zehirlidir, yenmesi durumunda ciddi zehirlenmelere, özellikle çocuklarda ölümcül vakalara yol açabilir, bitkiyle temas cilt üzerinde alerjik reaksiyona da neden olabilir.

Sonbaharda alevlenen yaprak renkleri nedeniyle dünya genelinde çit, duvar ve çardaklarda yaygın biçimde yetiştirilen popüler bir süs bitkisidir. Türkiye’de de deniz seviyesinden 1.000 metre yüksekliğe kadar birçok bölgede peyzaj amacıyla dikilir.

Cins adı Parthenocissus, Eski Yunanca “bakire” anlamındaki parthenos ile “sarmaşık” anlamındaki kissos sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. Tür epitetiBilimsel tür adının ikinci sözcüğü. quinquefolia ise Latince “beş” anlamındaki quinque ile “yaprak” anlamındaki folia sözcüklerinden gelir ve birleşik yapraktaki beş yaprakçığa gönderme yapar. Gerçek sarmaşık cinsi Hedera ile yakın akraba değildir, bunun yerine asma (Vitis) gibi diğer asmagiller üyeleriyle akrabadır.