Sahraaltı Afrika’nın açık savan ve seyrek ormanlık alanlarında yaşayan, güneybatı Arabistan’da da küçük bir popülasyonu bulunan, olağandışı kısa kuyruğuyla tanınan orta boy bir yırtıcı kuştur.
Toplam uzunluğu 55-70 santimetre, kanat açıklığı 168-190 santimetre, ağırlığı 1,8-3 kilogram arasında değişir. Erişkin bireyin gövdesi ağırlıklı olarak siyahtır, sırtı, sağrıKuşlarda sırtın alt ucu ile kuyruk arasında kalan bölge.sı ve kuyruğu kestane renklidir, omuzları gridir. Gagasının tabanı, yüzündeki çıplak deri ve ayakları parlak kırmızıdır, heyecanlandığında bu kırmızı daha da belirginleşir. Kalın boynu, büyük ve başlıklı görünümlü başı, orantılı olarak kısa gagası ve kısa bacakları vardır. Kuyruğu muhtemelen tüm yırtıcı kuşlar arasında orantılı olarak en kısa olanıdır, uçarken ayakları kuyruk ucunun ötesine uzanır. Uzun, dar ve hafifçe yay biçimli kanatlarının açıklığı vücut uzunluğunun yaklaşık 2,9 katına ulaşır. Dişi, siyah uçlu gri ikincil uçuş tüyleri ve daha geniş beyaz kanat altıyla erkekten ayrılır, boyca en fazla yaklaşık yüzde 6 daha büyüktür. Erişkinlerin en fazla yüzde 7’sinde kestane tonlarının yerini krem ve soluk kahverengi alan bir morfAynı türün bireyleri arasında görülen, belirgin biçimde ayrışmış renk ya da biçim varyantlarından her biri. görülür.
Genç birey erişkinden belirgin biçimde farklıdır. Büyük ölçüde kahverengi tüylüdür, kuyruğu daha uzundur, gagasının tabanındaki deri yeşilimsi mavi, ayakları beyazımsıdır. Tam erişkin görünümüne yedi ila sekiz yılda ulaşır ve bu süre yırtıcı kuşlar arasındaki en uzun olgunlaşma süresi olabilir. Genç birey, yılan kartallarından kahverengi yılan kartalı ile karıştırılabilir ancak ondan kahverengi gözleri, daha kısa bacakları ve kuyruk ucuna erişmeyen daha dar kanatlarıyla ayrılır.
Günün büyük bölümünü havada geçirir, gün ışığının yüzde 80’ine kadarını uçarak harcayabilir ve tek günde 300-500 kilometre kat ettiği bildirilmiştir. Kanatlarını güçlü bir V biçiminde tutarak alçaktan süzülür, sürekli yanlara sallanır, saatte yaklaşık 50-60 kilometre hızla ilerler. Bu sallanan ve akrobatik uçuşun, Fransızca “gösteri sanatçısı” anlamına gelen bateleur adının kaynağı olduğu düşünülür. Fırsatçı ve genelci bir avcıdır, yaklaşık 160 av türü kayıtlıdır. Bir derleme çalışmasında besininin yüzde 54,6’sı memelilerden, yüzde 23,7’si kuşlardan, yüzde 17,8’i sürüngenlerden oluşmuştur. Yaban tavşanı, kaya porsuğu, kumru, gine tavuğu ve yılan sık görülen avları arasındadır. Leşi çok etkili biçimde bulur ve büyük leşlere çoğunlukla ilk ulaşan kuştur ancak leş başındaki rekabette genellikle daha büyük leşçillere karşı alt sıradadır. Zaman zaman diğer yırtıcı kuşlardan av çalar. Genellikle yalnız yaşar, günün önemli bir bölümünü güneşlenmeye ve su banyosuna ayırır.
Genellikle tek eşlidir ve muhtemelen ömür boyu aynı eşle kalır. Kur uçuşunda erkek dişiye doğru dalış yapar, dişi de pençelerini göstermek üzere yan yatar, erkek bazen bacaklarını sarkıtıp kanatlarını çırparak yelken bezini andıran bir ses çıkarır. Yuvasını büyük bir ağacın çatalına, genellikle yerden 10-15 metre yüksekliğe, orta kalınlıktaki dallarla kurar ve içini yeşil yapraklarla döşer. Tek yumurta bırakır, kuluçkayı çoğunlukla dişi yürütür ve kuluçka 52-59 gün sürer, bu süre Afrika’daki yırtıcı kuşlar arasında en uzunlardan biri olabilir. Yavru 90-125 günde yuvadan ayrılır. Yuvasından kolayca ürker, bu durum yuva yırtıcılarına karşı savunmasızlığını artırır. Ortalama ömrü 12-14 yıl olup 27 yıla kadar yaşayabilir.
Terathopius cinsinin tek türüdür ve yılan kartallarıyla birlikte Circaetinae alt familyasında sınıflandırılır. Tür epitetiBilimsel tür adının ikinci sözcüğü. ecaudatus, Latince “kuyruksuz” anlamına gelir. Yaygın adını Fransız doğa bilimci François Levaillant vermiş, türü ise ilk olarak François Marie Daudin Falco ecaudatus adıyla tanımlamıştır.
Göz alıcı renkleri ve gösterişli uçuşu nedeniyle Afrika kültürlerinde önemli bir yere sahiptir. Zimbabve’nin ulusal simgesi olan Zimbabve Kuşu’nun bu türden esinlendiği düşünülür. Geleneksel şifacılar tüylerini kehanet amacıyla kullandığından bazı bölgelerde bu amaçla tuzakla yakalanır. Türkiye’nin yayılış alanı dışında kalmasına karşın, Karadeniz kıyısında 2015’te İstanbul’da ve 2022’de Sinop’ta genç bireyler gözlemlenmiştir.
Geniş yayılış alanı boyunca en yoğun olarak korunan alanlarda bulunur. Zehirli yem kullanımının azaltılmasına yönelik eğitim ve farkındalık kampanyaları önerilmiş, popülasyon izleme çalışmaları yürütülmektedir.
