Ake

Blighia sapida

Familya: Akçaağaçgiller (Sapindaceae)

Cins: Blighia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Ake Elması
İngilizce
Ackee, Ackee Apple

Tropikal Batı Afrika’ya özgü olan, 18. yüzyılda köle gemileriyle Karayipler’e taşınmış, herdem yeşil bir ağaçtır.

Ortalama 7-25 metre boylanabilen, düzgün gri kabuklu ve genellikle yoğun dallanmış bir gövdeye sahiptir. Tüysüz, derimsi yaprakları almaşlı dizilişli, 3-5 çift uzunca-yumurtamsı yaprakçıktan oluşan tüysü bileşik yapıdadır. Küçük, beş taç yapraklı, yeşilimsi beyaz ve hoş kokulu çiçekleri koltuk konumlu salkımlar hâlinde açar. Meyve armutsu biçimli, saman renginden macenta kırmızısına değişen üç bölmeli bir kapsüldür, olgunlaştığında kendiliğinden açılarak her bölmede parlak siyah birer tohum ve tohumun tabanında kremsi beyaz etli bir aril ortaya çıkarır.

Yenilebilen tek kısım, meyve dalda kendiliğinden açıldıktan sonra elde edilen tam olgun arildir. Olgunlaşmamış meyve, tohumlar ve arili tohuma bağlayan pembe zar hipoglisin A ve B adlı toksinleri barındırır, bu maddeler ani kusma, kan şekerinde ciddi düşüş, halsizlik ve ağır vakalarda komaya varan “Jamaika kusma hastalığı”na yol açabilir. Batı Afrika’da, özellikle Fildişi Sahili’nde, geleneksel tıpta sarıhumma ve epilepsi tedavisinde, ödem giderici, laksatif ve diüretik amaçlarla da kullanılır.

Jamaika’nın ulusal meyvesidir ve tuzlu balıkla birlikte hazırlanan ackee and saltfish ülkenin ulusal yemeğini oluşturur, başlıca üretim bölgeleri St. Elizabeth ve Clarendon’dur. Bunun dışında Florida, Hindistan ve Hawaii gibi tropikal bölgelerde de yetiştirilir, Türkiye’de ise pek tanınmayan bir türdür.

Cins adı, 1793 yılında bitkiyi Jamaika’dan İngiltere’deki Kew Botanik Bahçesi’ne taşıyan Kaptan William Bligh’a ithafen verilmiştir. Tür epiteti sapida, Latincede “lezzetli” anlamına gelir ve meyvenin tadına gönderme yapar. Blighia cinsinde bu türün yanı sıra Afrika’ya özgü Blighia unijugata ve Blighia welwitschii türleri de yer alır.