Pembesomon

Oncorhynchus gorbuscha

Familya: Alabalıkgiller (Salmonidae)

Cins: Oncorhynchus

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Kambur Somon, Kambur Som Balığı, Pembe Som Balığı, Kambur Som, Pembesom
İngilizce
Pink Salmon, Humpback Salmon

Kuzey Pasifik ve Arktik Okyanusu kıyı sularına, bu sulara dökülen nehir ve derelere özgü, katı iki yıllık yaşam döngüsüne sahip anadrom bir balık türüdür.

Oncorhynchus cinsinin tip türü olup yedi somon türü arasında en küçük ve en bol bulunanıdır. Okyanusta parlak gümüşi renktedir, tatlı sudaki yumurtlama alanına döndükten sonra sırtı soluk griye, karnı sarımsı beyaza döner, bazı bireylerde ise vücut donuk yeşile bürünür. Sırt yüzgecine ek olarak bir yağ yüzgeci taşır, ağzı beyaz, diş etleri siyahtır, dilinde diş bulunmaz. Sırtında büyük, oval biçimli siyah lekeler, V şeklinde bir kuyruk yüzgeci ve 13-17 yumuşak ışınlı bir anal yüzgeç bulunur. Yumurtlama göçü sırasında erkeklerde belirgin bir kambur gelişir, bu nedenle kambur somon adıyla da anılır. Ortalama ağırlığı 2,2 kilogram olup en büyük kayıtlı örnek 76 santimetre boy ve 6,8 kilogram ağırlığa ulaşmıştır.

Doğal yayılış alanında sıkı bir iki yıllık yaşam döngüsü izler, tek ve çift yıl popülasyonları birbiriyle çiftleşmez. Erişkin birey okyanustan doğduğu dereye geri dönerek haziran sonu ile ekim ortası arasında üremeye başlar. Dişi, kuyruğuyla çakıllı yatakta bir yuva kazar, 1.000-2.000 yumurtayı birkaç kümede bırakır, yumurtalar bir veya birden fazla erkek tarafından döllenir, dişi yuvayı korur ve yumurtlamadan birkaç gün sonra ölür. Yumurtalar aralık-şubat arasında açılır, yavrular mart-nisan aylarında çakıldan çıkarak hızla haliçlere göç eder. Eşeysel olgunluğa ikinci yaşında ulaşır ve iki yaşındaki erişkin olarak tatlı suya geri döner. Tatlı su evresinde omurgasızlar ve zooplanktonla, okyanusta ise plankton, omurgasız ve küçük balıklarla beslenir, üremek üzere tatlı suya döndüğünde ise beslenmeyi bırakır.

Yaşam döngüsünün her evresinde av konumundadır, yumurta ve yavru döneminde küçük balıklar, kuşlar ve memeliler, okyanus evresinde ise büyük balıklar, deniz kuşları ve deniz memelileri tarafından tüketilir. Yumurtaları ve yumurtlama sonrası ölen bireylerin leşleri tatlı su besin ağlarına önemli katkı sağlar, ayılar göç eden erişkinleri avlayıp kıyı ormanlarına taşıyarak bu besinin karaya da ulaşmasını sağlar. Kuzey Pasifik’in her iki yakasında ticari balıkçılığın temel taşlarından biridir, konserve, tütsüleme ve tuzlamada değerlendirilir, yumurtaları ise havyar olarak özellikle Asya pazarında değerlidir. 1956’da kazara Büyük Göller’e bırakılan bireylerden kendini sürdüren bir popülasyon oluşmuş, ayrıca Norveç, İzlanda ve Birleşik Krallık gibi bazı Avrupa ülkelerinde istilacı tür olarak yerli somonlarla rekabet edip ekosistemleri etkilediği için izlenmektedir.

Bilimsel adındaki tür epiteti gorbuscha, Rusça “kambur” anlamına gelen gorbúša sözcüğünden gelir. En yakın akrabası köpek somonu olup bu türle doğal olarak melezleşerek chumpy somon adı verilen melezleri oluşturabilir.