Köpek Somonu

Oncorhynchus keta

Familya: Alabalıkgiller (Salmonidae)

Cins: Oncorhynchus

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Köpek Somu, Köpek Som Balığı
İngilizce
Chum Salmon, Dog Salmon, Keta Salmon, White Salmon, Autumn Salmon, Calico Salmon

Kuzey Pasifik’in kıyı nehirlerine ve Beringiya Arktik bölgesine özgü, anadrom yaşam döngüsüne sahip bir Pasifik somonu türüdür.

Vücudu Alabalıkgiller familyasının çoğu türüne göre daha derin yapılıdır, anal yüzgecinde 12-20 ışın bulunur ve bu sayı Avrupa türlerindeki en fazla 12 ışına kıyasla belirgin biçimde yüksektir. Okyanusta rengi gümüşî mavi-yeşil olup üzerinde belirsiz koyu benekler ve daha soluk bir karın rengi görülür, tatlı suya geçtiğinde ise renk koyu zeytin yeşiline döner ve karın rengi koyulaşır. Yumurtlama zamanı yaklaştığında kuyruk sapı çevresinde kuyruğa doğru koyulaşan mor lekeli çizgiler belirir. Yumurtlayan erkeklerde çene uzayarak kancamsı bir yapıya dönüşür, alt yüzgeçlerin ucu beyazlaşır ve dişler büyür. Yetişkin birey genellikle 4,4-10,0 kilogram ağırlığında olup ortalama uzunluğu 60 santimetredir.

Genç birey zooplankton ve böceklerle beslenir, bazı güncel çalışmalar taraklı denizanalarının da beslenmesinde yer aldığını göstermiştir, yetişkin ise küçük balıkları avlar. Yumurtlama küçük akarsularda ve gel-git bölgelerinde gerçekleşir, bazı bireyler Yukon Nehri boyunca 3.200 kilometreden fazla yol kat eder ve bu, cins içindeki en uzun göç mesafesidir. Yavru serbest yüzmeye başladıktan hemen sonra, mart-temmuz arasında denize göç eder ve okyanusta bir ila üç yıl geçirir. Tatlı suya döndükten yaklaşık iki hafta sonra ölür, bu süre içinde çakıllı sığ alanlarda basit yuvalar açar, dişi bu yuvaya 4.000 adede kadar yumurta bırakır. Ortalama yaşam süresi üç ila beş yıl olup Alaska popülasyonlarında eşeysel olgunluğa beşinci yılda ulaşılır.

Köpek somonu, Pasifik somonları arasında en geniş doğal yayılışa sahip türdür, buna karşın Kuzey Amerika’da ticari değeri en düşük Pasifik somonu kabul edilir ve bolluğuna rağmen düşük pazar değeri nedeniyle balıkçılar tarafından çoğunlukla hedeflenmez, geleneksel olarak kurutulmuş balık üretiminde kullanılır. 2010 yılı toplam avlanma miktarı Kuzey Pasifik’te yaklaşık 313 bin ton olup bunun yarısı Japonya kaynaklı olup Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri’nin her biri yaklaşık dörtte birini oluşturur. İki alt popülasyonu (Hood Canal Yaz Dönemi ve Aşağı Columbia Nehri) Amerika Birleşik Devletleri’nde tehdit altındaki türler listesine dâhil edilmiştir. Türkiye’de doğal yayılışı bulunmaz ancak ithal ürün olarak su ürünleri sektöründe chum somon adıyla satışa sunulur ve somon yetiştiriciliği eğitim materyallerinde Pasifik somonu türlerinden biri olarak yer alır.

İngilizce chum adı, “benekli” anlamına gelen Chinook Jargon dilindeki tsəm sözcüğünden, bilimsel addaki tür epiteti keta ise Rusça yoluyla Doğu Sibirya’daki Evenki dilinden gelir. Japonya’da “beyaz somon” veya “sonbahar somonu”, Çin’de ise Nanai dilinden ödünçlenen bir adla anılır.