Bulgaristan’ın Balkan ve Rodop dağlarında ve Yunanistan’ın kuzeydoğusunda, gölgeli kireçtaşı kaya yarıklarında yetişen, kuruduktan sonra su aldığında yeniden canlanan, yaprakları rozet oluşturan bir bitkidir.
Gövdesiz, herdem yeşil ve çok yıllık bir bitkidir, boyu en fazla 15 santimetreye ulaşır. Koyu yeşil, tüylü, ters yumurtamsı yaprakları yerde bir rozet oluşturur, kenarları yuvarlak dişlidir ve uzunlukları 8 santimetreye kadar çıkar. Rozetin içinden yükselen yaklaşık 10 santimetrelik saplarda birkaç çiçek taşır. İki dudaklı, huni biçimli çiçekleri açık mor ya da eflatun renklidir, yaklaşık 2,5 santimetre genişliğindedir, beyaz boğazında turuncu işaretler bulunur.
Humusça zengin toprakta ve gölgeli kireçtaşı kayalıklarında yetişir, yaklaşık 2.000 metreye kadar çeşitli yüksekliklerde görülür. Bulgaristan’da yaklaşık 20 bölgede doğal olarak bulunur. Şiddetli kuraklıkta yaprakları kahverengileşip kıvrılır, nem geri geldiğinde ise canlı yeşil rengini yeniden kazanır. Bu yeteneği nedeniyle diriliş bitkileri arasında sayılır. Ayrıca homoiyoklorofilli bitkilerden biridir, kuru hâlde üç yıl kadar yaşayabildiği bildirilir. Çiçeklerini ilkbahardan yaz başına kadar açar, tozlaşmasında çiçek sinekleri ile Lasioglossum morio adlı arı rol oynar.
Geleneksel halk hekimliğinde kullanıldığı bildirilen bitkinin alkollü ekstrelerinde antioksidan, antiviral, antibakteriyel ve antifungal etkiler saptanmıştır. 2011’de yapılan bir araştırmada mikonozit bakımından zengin ekstresinin kozmetik açıdan yararlı olduğu bulunmuştur. Kaya bahçelerinde ve alpin seralarda süs bitkisi olarak da yetiştirilir ve İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği’nin (RHS) Bahçe Liyakat Ödülü’nü almıştır. Yarı gölgeli, suyu iyi süzen ve rozetinde su birikmeyen yerleri sever, tohum, bölme ya da yaprak çelikleriyle çoğaltılır.
Haberlea cinsinin tek türüdür. 1835’te Macar doğa bilimci Imre Frivaldszky tarafından Rodop Dağları’ndan toplanan örneklere dayanarak tanımlanmıştır. Cins adı Budapeşteli botanikçi Karl Konstantin Christian Haberle’ye (1764-1832), tür epiteti rhodopensis ise Rodop Dağları’na gönderme yapar. Aynı familyadan Ramonda nathaliae, Ramonda serbica ve Jankaea heldreichii ile birlikte Balkanlar’daki Tersiyer relikti Afrika menekşesigiller üyeleri arasında yer alır, Ramonda serbica‘dan yaklaşık 25 milyon yıl önce ayrıldığı belirtilir. 1902’de ayrı tür olarak tanımlanan Haberlea ferdinandi-coburgii güncel kaynaklarda bu türün eş anlamlısı sayılır, bahçecilikte hâlâ bu adla satılabilir.
