Güney Amerika’nın kuzey ve batı kesimlerindeki And Dağları’na özgü, kıtanın yaşayan tek ayı türü olan orta boy bir memelidir.
Postu siyahtan koyu kahverengiye, nadiren kızılımsı tonlara kadar değişir, göğsünde ve yüzünde gözlük biçimini andıran bej veya kirli sarı renkte lekeler taşır, bu lekelerin desen ve genişliği her bireyde farklıdır. Erkekler dişilerden belirgin şekilde büyüktür, 100-200 kilogram ağırlığa ve en az 150 santimetre gövde uzunluğuna ulaşabilirken dişiler 35-82 kilogram arasında kalır, omuz yüksekliği 70-90 santimetre, kuyruk uzunluğu ise yaklaşık 10 santimetredir. Koku alma duyusu son derece keskindir, yerden bile meyve yüklü bir ağacı fark edebilir, buna karşın işitmesi orta düzeyde, görüşü ise kısa mesafelidir.
Ayı türleri arasında bitkisel beslenmeye en çok yaslanan türlerden biridir, beslenmesinin yalnızca yüzde 5-7’si etle karşılanır, kaktüs, bromeliad, palmiye meyveleri, bambu filizleri, orkide soğanları ve yere düşmüş meyveler başlıca besin kaynaklarıdır, nadiren geyik, lama ya da evcil sığır gibi büyük hayvanlara da saldırabilir. Ağaçlarda oldukça fazla vakit geçirir, tepelerde platform biçiminde yuvalar inşa eder, bu yuvaları hem dinlenmek hem de yiyecek depolamak için kullanır. Genellikle yalnız yaşar ancak besinin bol olduğu alanlarda birden fazla birey aynı bölgede beslenebilir, kış uykusuna yatmaz.
Yaşam alanı kaybı, tarımsal genişleme ve kaçak madencilik nedeniyle IUCN Kırmızı Listesi’nde Duyarlı (VU) kategorisinde yer alır, CITESYabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretini denetleyerek bu ticaretin türleri tehdit etmesini önlemeyi amaçlayan sözleşme (Vaşington Sözleşmesi). Ek II'deki türlerin ticareti izne bağlıdır. Ek I listesinde korunur. Safra kesesi geleneksel Çin tıbbında değerli sayıldığından kaçak avlanmaya konu olur, çiftlik hayvanlarına zarar verdiği gerekçesiyle de yerel halk tarafından öldürülür. Çocuk kitabı karakteri Paddington Bear bu türden esinlenerek yaratılmıştır.
Tremarctinae alt familyasının günümüze ulaşan tek üyesidir, kısa yüzlü ayılar (Arctodus, Arctotherium) soyunun son temsilcisidir. Cins adı Tremarctos, Yunanca trema (“delik”) ve arktos (“ayı”) sözcüklerinden türetilmiştir ve pazı kemiğindeki alışılmadık bir deliğe gönderme yapar. Tür epitetiBilimsel tür adının ikinci sözcüğü. ornatus ise Latince “süslü” anlamına gelir ve yüzündeki karakteristik lekelere işaret eder.
