Portekiz’den Rusya’daki Volga havzasına, kuzeyde Laponya’ya kadar Avrupa’nın büyük bölümüne özgü, akarsu ve derelerin soğuk sularında yaşayan bir tatlı su balığıdır.
Beslenme koşullarına bağlı olarak 20-80 santimetre boya ulaşır, istisnai durumlarda 1 metre uzunluğa ve 13 kilogramın üzerinde ağırlığa erişebilirse de ortalama ağırlığı 2 kilogramı geçmez. Sırtı zeytin yeşiliyle koyu kahverengi arası bir tonda, gümüşi mavi parıltılıdır, karına doğru açık renkli halkalarla çevrili kırmızı benekler belirir, karın kısmı ise beyazımsı sarıdır. 18 yaşına kadar yaşayabilir.
Yaşadığı akarsu kesimine büyük bir sadakat gösterir, üreme amacıyla yalnızca daha yukarı kesimlere kısa göçler yapar ve rahatsız edildiğinde bile alıştığı bölgeye geri döner. Gündüzleri kıyı gölgeliklerinde akıntıya karşı dönük biçimde bekler, böcek ve larvalarını, küçük kabuklu canlıları, salyangozları ve küçük balıkları avlar, birey büyüklüğüne bağlı olarak yamyamlık da görülür. Hızlı akan sularda sürüklenen avını fırsatçı biçimde yakalar, durgun kesimlerde ise aktif bir avcı olarak avının peşinden gider. Kuzey Yarımküre’de ekim-ocak ayları arasında çakıllık ve kumluk akarsu yataklarında yumurtlar, Margaritifera margaritifera‘nın larvaları için konak görevi de görür.
Doğal yayılışı Akdeniz’in kuzey kesimleriyle Karadeniz’in batı havzalarındaki akarsuları kapsar, Yunanistan, İç Anadolu ve Kafkasya’da ise doğal olarak bulunmaz. Türkiye’de hem tatlı su hem kıyı sularında yetiştiriciliği yapılır, Karadeniz, Marmara ve Ege kıyılarında deniz suyuna adapte edilerek kültüre alınabildiği bilimsel çalışmalarla ortaya konmuştur. Sportif olta balıkçılığı ve gıda amaçlı yetiştiricilik açısından Türkiye’nin en önemli tatlı su balıklarından biri sayılır.
Deniz alabalığı ve Salmo trutta lacustris ile birlikte, geleneksel sınıflandırmada kahverengialabalığın üç ana alt türünden biri sayılır. Güncel taksonomik değerlendirmelerde bu üç form ayrı alt tür değil, aynı türün göç davranışına göre şekillenmiş ekolojik formları olarak ele alınır, bu yüzden Salmo trutta fario adı başta Catalogue of Life olmak üzere birçok veritabanında kahverengialabalığın eş anlamlısı sayılır. IUCN Kırmızı Listesi bu formu ayrı bir takson olarak değerlendirmez, tür düzeyinde kahverengialabalık “Düşük Riskli” (LC) kategorisindedir. kaynak alabalığı ile melezleştiğinde, altın sarısı çizgileriyle tanınan kısır bir melez olan kaplan alabalığı ortaya çıkar.
