Afganistan’dan Hindiçin’e uzanan bölgeye özgü, mevsimsel olarak kurak geçen tropikal bölgelerde yetişen, geleneksel tıpta yaygın biçimde kullanılan herdemyeşil bir çalıdır.
Dik gövdeli bir çalı ya da küçük ağaçtır, genellikle 4 metreye, bazı kaynaklara göre 8 metreye kadar boylanır. Genç dalları dört köşelidir, yaşlandıkça yuvarlaklaşır. Karşılıklı dizilmiş yaprakları mızraksı ya da eliptik, kenarları düz, 5-15 santimetre uzunluğunda ve 2-5 santimetre genişliğindedir. Üst yüzü parlak ve düzgün yeşil, alt yüzü daha açık renkli ve damarları belirgindir. Beyaz, boru biçimli çiçekleri dal uçlarında ya da yaprak koltuklarında yoğun başaklar hâlinde açar, alt dudaklarında mor ya da menekşe renkli bir leke bulunur. Meyvesi tüylü ve gürz biçimli bir kapsüldür, olgunlaştıkça kahverengileşir ve açılarak küçük siyah tohumlarını saçar.
Ovalarda ve Himalaya eteklerinde yaklaşık 1.000 metre yüksekliğe kadar, açık ormanlarda, çalılıklarda, nehir kıyılarında, bozulmuş alanlarda ve yol kenarlarında yetişir. Tam güneşte ya da yarı gölgede, orta düzeyde suyla ve nemli toprakta gelişir. Justicia cinsinin çiçekleri genellikle arılar, kelebekler ve sinekler tarafından tozlaştırılır, bu türün ise Cava’da nadiren meyve oluşturduğu bildirilmiştir. Tohumla çoğalabildiği gibi çeliklerle de kolayca köklenir. Yaprakları çok acıdır ve otlayan hayvanlar tarafından genellikle yenmez, eski cins adı Adhatoda da Güney Hindistan’daki yerel adından gelir ve “keçilerin dokunmadığı” anlamına gelir.
Yaprak, kök, çiçek ve kabukları Ayurveda, Unani ve Siddha gibi geleneksel tıp sistemlerinde öksürük, soğuk algınlığı, astım, bronşit ve tüberküloz gibi solunum yolu rahatsızlıklarında, ayrıca balgam söktürücü olarak kullanılır. Hindistan’da halk hekimliğinde iki yüzyılı aşkın süredir yer aldığı belirtilir. Başlıca etken maddesi, kuru ağırlığın yaklaşık yüzde 0,5-1,1’ini oluşturan ve bir kinazolin alkaloidi olan vasisindir. Avrupa’da reçetesiz satılan, balgam söktürücü bromheksin adlı ilaç bu bitki üzerine yapılan araştırmalardan geliştirilmiştir.
Çit ve süs bitkisi olarak yaygın biçimde dikilir, odunu yakacak olarak kullanılır. Doğal yayılış alanı dışında Sicilya, Cezayir, Çin, Küba, Jamaika, Etiyopya ve Madagaskar’a getirilmiştir. Pakistan’ın Pencap eyaletinin eyalet çiçeği olarak kabul edilir.
Carl Linnaeus tarafından 1753’te Species Plantarum‘da tanımlanmıştır. Eski kaynaklarda ve farmakoloji literatüründe Adhatoda vasica adıyla da geçer, Adhatoda zeylanica da eş anlamlıları arasındadır. Bağlı olduğu Justicia, ayıpençesigiller familyasının en büyük cinsidir ve 900’den fazla türü kapsar.
