Hindistan alt kıtasının, özellikle Hindistan ve Sri Lanka’nın tropikal ve subtropikal ormanlarında yaşayan, böcek beslenmesine son derece özelleşmiş bir memelidir.
Omuz yüksekliği 60-90 santimetre, vücut uzunluğu 1,4-1,9 metre arasında değişir, kuyruğu ise yaklaşık 10 santimetreyle oldukça kısadır. Dişiler 55-95 kilogram, erkekler ise dişilerden yüzde 30-40 daha ağır olup 80-140 kilograma kadar ulaşır. Uzun, sarkık ve dağınık tüyleri genellikle siyah renktedir, bazı bireylerde kızıl kahverengi tonlar da görülür. Göğsünde beyazdan sarıya, kestane kahverengisine kadar değişen renklerde U veya Y biçimli açık renkli bir leke bulunur. Yüzü gövdeye kıyasla çıplak ve gri görünümlüdür, burnu uzun ve hareketlidir, solunum sırasında burun deliklerini isteğe bağlı olarak kapatabilir. Üst orta kesici dişlerinin eksik oluşu, dudaklarını öne doğru uzatarak böcekleri emmesine olanak tanır. Pençeleri uzun, güçlü ve kıvrık olup kazı için elverişlidir.
Görme ve işitme duyuları zayıf olmasına karşın koku alma duyusu oldukça güçlüdür. Genellikle geceleri etkin olur, insan baskısının az olduğu korunan alanlarda ise gündüz de görülebilir. Çiftleşme dönemi ve yavru bakımı dışında yalnız yaşar. Beslenmesinin büyük bölümünü akkarınca ve karınca oluşturur, güçlü ön pençeleriyle yuvayı parçaladıktan sonra burnunu içeri sokup toprağı üfleyerek böcekleri dişlerindeki boşluktan emerek yutar, bu sırada yüksek sesli bir emme sesi çıkarır. Beslenmesini meyve, bal, çiçek ve zaman zaman leşle tamamlar. Hantal görünümüne karşın koşarken bir insandan daha hızlı hareket edebilir, iyi bir ağaç tırmanıcısıdır ve arı kovanlarına ulaşmak için ağaca tırmanır.
Hindistan’da yüzyıllar boyunca Kalandar topluluğu tarafından evcilleştirilip ağzına geçirilen bir halkayla kontrol edilerek sokak gösterilerinde “dans eden ayı” olarak kullanılmıştır, bu uygulama 1972 tarihli Yaban Hayatı Koruma Yasası ile yasaklanmış olsa da onlarca yıl fiilen sürmüştür. Postu, pençeleri ve penis kemiği için yapılan kaçak avcılık, türün ticari amaçlı istismarının başka bir boyutunu oluşturur.
Üreme mevsimi bölgeye göre değişir, Hindistan’daki popülasyonlarda çiftleşme nisan-haziran ayları arasında gerçekleşir ve yavrular aralık-ocak aylarında dünyaya gelir, Sri Lanka’daki popülasyonlarda ise üreme yıl boyunca görülebilir. Gebelik süresi yaklaşık 210 gündür, yavrular bir mağara ya da kaya sığınağında, genellikle bir ya da iki, nadiren üç yavrulu olarak doğar. Yavru kör doğar, gözlerini yaklaşık dört hafta sonra açar ve doğumdan bir ay sonra yürümeye başlar. Ayı türleri arasında benzersiz bir davranış olarak yavru sıklıkla annesinin sırtında taşınır. Yavru 24-36 aylıkken bağımsızlaşır, cinsel olgunluğa yaklaşık üç yaşında ulaşır, esaret altında ömrü 40 yıla kadar uzayabilir.
1995-2009 yılları arasında Wildlife SOS ve ortak kuruluşların yürüttüğü kurtarma ve rehabilitasyon çalışması sonucunda Hindistan’daki dans eden ayı uygulaması büyük ölçüde sona erdirilmiş, 600’den fazla ayı kurtarılarak Agra başta olmak üzere kurulan bakım merkezlerine yerleştirilmiştir. Buna karşın yavru kaçakçılığı ve sınır ötesi avcılık günümüzde de sürmektedir.
