Kayın Gövdeli Akçaağaç

Acer heldreichii

Familya: Akçaağaçgiller (Sapindaceae)

Cins: Acer

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
Balkan Akçaağacı, Yunan Akçaağacı
İngilizce
Greek Maple, Heldreich's Maple

Balkan Yarımadası’nın orta ve güney kesimlerinden başlayıp Karadeniz’in güney ve doğu kıyıları boyunca Kafkasya’ya uzanan dağlık kuşağa özgü, yaprak döken bir orman ağacıdır.

25 metreye kadar boylanabilen, düz ve gri ila soluk kahverengi kabuklu, tüysüz gri-kahverengi dallara sahip bir türdür. Yapraklanmadan önce iri şişen tomurcukları koyu kırmızı renklidir, dış pulları açılmadan önce canlı kırmızıya döner. Geniş beşgen ya da dikdörtgenimsi görünümlü yaprakları 8-15 santimetre uzunluğunda ve genişliğindedir, tabanı küt ya da hafif kalp biçimlidir, üç ile beş loba derin biçimde ayrılır. Loplar dar ve uzunca ya da yumurtamsı, uçları sivri, kenarları seyrek dişli ya da uçlara doğru loplanmıştır. Yaprakların üst yüzeyi koyu yeşil, alt yüzeyi ise daha soluk renkte olup ana damarlar dışında tüysüzdür, sonbaharda sarıdan altın kahverengiye döner.

Mayıs ayında, yapraklarla eş zamanlı olarak sarı renkli, beş parçalı çiçekler açar, bu çiçekler dik duran salkımlar hâlinde toplanır ve arı, kelebek gibi pek çok tozlaşıcıyı çeker. Ekim ayında olgunlaşan meyveleri 3-5 santimetre uzunluğunda olup geniş bir açıyla ayrılan kanatlara sahiptir ve rüzgârla dağılır. 900-2200 metre yükseltiler arasında karışık yaprak döken ormanlarda ve alpin çayırlıklarda yetişir, güneşe ve kuraklığa dayanıklı bir türdür.

Tür adını, 19. yüzyılda Yunanistan florasını yarım yüzyılı aşkın süre araştıran Alman botanikçi Theodor von Heldreich’ten alır. Sert ve dayanıklı odunu mobilya, çeşitli ev eşyaları ve müzik aletleri yapımında kullanılır. Türün Kafkasya’ya uzanan trautvetteri varyetesi aracılığıyla Karadeniz kıyı dağları üzerinden Türkiye’nin kuzeydoğusuna kadar yayılış gösterdiği bilinir, bu varyete ormancılık literatüründe ayrıca “Kafkas akçaağacı” adıyla da anılır. 1879’da Britanya’ya, 1896’dan önce de Kuzey Amerika’ya süs bitkisi olarak tanıtılmıştır.

Acer heldreichii var. heldreichii ve Acer heldreichii var. trautvetteri olmak üzere iki varyeteye ayrılır, bazı botanikçiler trautvetteri‘yi ayrı bir tür olarak değerlendirir. Yaprak yapısı bakımından yakın akrabası dağ akçaağacına oldukça benzer ve doğada bu türle melezleşebilir.