Mavi Gökyüzü Çiçeği

Thunbergia grandiflora

Familya: Ayıpençesigiller (Acanthaceae)

Cins: Thunbergia

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Bengal Clockvine, Bengal Trumpet, Clockvine, Skyvine, Skyflower, Blue Skyflower, Blue Thunbergia, Blue Trumpetvine

Nepal’den Güney Çin’e ve Malezya Yarımadası’na uzanan bölgeye özgü, sıcak iklimlerde süs bitkisi olarak yaygın biçimde yetiştirilen, 20 metreye kadar boylanabilen, herdemyeşil, tırmanıcı bir bitkidir.

Uzun bir kazık kökü ve geniş bir yumrulu kök sistemi vardır. Genç gövdeleri yeşil, tüylü ve dört köşelidir, yaşlandıkça kahverengileşir, yuvarlaklaşır ve odunlaşır. Karşılıklı dizilen yaprakları 10 santimetreye varan saplara oturur, genç iken parlak yeşil, yaşlandıkça koyu yeşil renktedir, alt yüzeyi daha açık, üst yüzeyi pürüzlüdür. Yaprak ayası yumurtamsı, kalp biçimli, üçgenimsi ya da lobYaprak ya da başka bir organın kenarında, girintilerle birbirinden ayrılmış yuvarlak çıkıntı.lu olabilir, 22 santimetre uzunluğa ve 15 santimetre genişliğe ulaşır, tabandan çıkan üç ila beş ana damarı bulunur. Büyük, huni biçimli çiçekleri sarkık salkımlar hâlinde açılır, 8 santimetreye kadar uzunluğa ve 6-8 santimetre genişliğe ulaşır. Beş loblu tacı açık mavi, mor ya da leylak renklidir, boğazı soluk sarıdan beyazımsıya değişir, dışı beyazdır. Meyvesi yaklaşık 3 santimetre uzunluğunda, uzun gagalı, oval, kahverengi bir kapsüldür ve iki ila dört tohum taşır. Olgun tohumlar birkaç metre uzağa fırlatılır.

Nehir kıyılarında, orman kenarlarında, bozulmuş alanlarda, yol kenarlarında ve çit boylarında yetişir. Don görmeyen bölgeleri, verimli, asidik ve geçirgen toprakları tercih eder. Tropik, subtropik ve ılıman sıcak kuşaklarda yaşar. Çiçeklenme yıl boyunca sürer, yaz ve sonbaharda doruğa ulaşır. Çiçek nektarı sükroz, glikoz ve fruktoz bakımından zengindir. Tohumların fırlatılmasının yanı sıra akarsularla taşınan gövde parçaları ve yeniden sürgün veren yumrular da yayılmasını sağlar.

Süs bitkisi olarak çit, çardak ve duvar kaplamasında değerlendirilir. Ilıman bölgelerde en az 10-13 °C sıcaklıkta ev bitkisi olarak yetiştirilir ve Royal Horticultural Society’nin Award of Garden Merit ödülünü taşır. Geleneksel tıpta dizanteri, sıtma, romatizma, gut ve mide ağrısı gibi rahatsızlıklarda kullanılır, Hindistan ve Malezya’da yaprakları mide rahatsızlıklarında ve lapa olarak değerlendirilir. Hindistan’ın Assam bölgesinde yaprakları sebze olarak yenir ve evcil tavşanlara yedirilir. Yeşil gübre, çit, direk ve yakacak odun olarak da kullanılır. Laboratuvar çalışmalarında antibakteriyel, antioksidan ve antienflamatuvar etkiler bildirilmiş olsa da bu bulgular insanlarda klinik bir etkinliği göstermez.

Avustralya’nın Queensland kıyılarında doğallaşmıştır ve nemli tropiklerde, özellikle akarsu kıyılarında ciddi bir çevresel yabani ot sayılır. 12 metre yüksekliğe kadar bitki örtüsünü kaplar, alt tabakayı gölgeler ve ağırlığıyla ağaçları öldürebilir. Kesilse ya da budansa da yumruları yeniden sürgün verdiğinden mücadele zordur. Florida, Hawaii, Singapur, Maskaren Adaları, Fiji, Samoa ve Güney Amerika’nın bazı kesimlerinde de doğallaşmıştır.

Tür epitetiBilimsel tür adının ikinci sözcüğü. grandiflora Latince “büyük çiçekli” anlamına gelir. Bilimsel adı (Roxb. ex Rottler) Roxb. otoritesiyle verilir ve Flemingia grandiflora (1803), Thunbergia malvifolia ile Thunbergia cordifolia gibi eş anlamlı adlarla da bilinir. Yakın akrabası Thunbergia laurifolia‘dan genellikle daha küçük yaprakları ile ayrılır.