Boynuzlu Deniz Papağanı

Fratercula corniculata

Familya: Alkgiller (Alcidae)

Cins: Fratercula

Tükenmiş
EX
EW
Tehlike Altında
CR
EN
VU
Tehdide Yakın
NT
Düşük Riskli
LC
Diğer
DD
NE
Korunma Durumu: Tükenmiş (EX) Doğada Tükenmiş (EW) Kritik Tehlikede (CR) Tehlikede (EN) Duyarlı (VU) Tehdide Yakın (NT) Düşük Riskli (LC) Yetersiz Verili (DD) Değerlendirilmemiş (NE)
Diğer İsimler
Türkçe
İngilizce
Horned Puffin

Kuzey Pasifik Okyanusu’nun kayalık kıyılarında ve adalarında, Alaska’dan Sibirya ve Britanya Kolombiyası’na uzanan bir alanda yaşayan, açık denizde beslenen bir kuştur.

Ergin bireyin boyu yaklaşık 20 santimetre, ağırlığı yaklaşık 500 gram, kanat açıklığı ise yaklaşık 58 santimetredir. Erkek ve dişi aynı tüy rengine sahiptir. Cinsel olgunluğa erişmiş bireylerde gözün üzerinden yükselen küçük, etli, siyah bir “boynuz” bulunur ve türe adını veren de bu yapıdır. Gözden ense yönüne uzanan koyu bir çizgi, beyaz yanaklar ve gaganın tabanında sarı, sarkık bir doku dikkat çeker, bacak ve ayaklar turuncudur. Diğer deniz papağanı türlerinden daha büyük olan gagası uçta kırmızı, tabanda sarıdır. Üreme mevsiminde gaganın dış kabuğu büyüyerek parlak sarıya döner ve koyu turuncu bir uç kazanır, mevsim sonunda bu parlak katman dökülür, yüz gri-siyah bir görünüm alır, bacaklar soluk bir tona döner. Yavruda yanaklar dumanlı gri, gaga ince ve siyah üçgen biçimlidir, gaga tam gelişimine bir yaşında ulaşır, en parlak rengini ise cinsel olgunluğun kazanıldığı beşinci yılda alır.

Balık, küçük omurgasızlar, kabuklular, çokkıllı solucanlar ve kalamarla beslenir, küçük alg ve deniz bitkilerinden de yararlanır. Avını yakalamak için 30 metre derinliğe kadar dalar, çoğunlukla 15 metre civarında avlanır, dalışları 20-30 saniye sürer. Yavru büyük ölçüde kum yılanbalıkları ve Mallotus villosus gibi kıyıya yakın balıklarla beslenir, ebeveynler günde iki ile altı kez doğrudan gagayla besler, kusarak besleme yapmaz. Göçmen değildir ancak kışı açık denizde geçirir, üreme alanları buzla kaplandığında başka bölgelere hareket eder. Diğer deniz papağanı türlerinin aksine toprağa yuva çukuru kazmaz, kayalık yarıkları ve taş yığınları altındaki boşlukları tercih eder. Onlarca ila binlerce bireyden oluşan kolonilerde yaşar ve üreme yapar, kolonide baskın ya da boyun eğen duruşlarla iletişim kurar. Kanatlarını kürek gibi kullanarak su altında adeta uçar biçimde yüzer, kuyruk yakınındaki bir bezden salgıladığı yağlı sıvıyı tüylerine sürerek su geçirmezlik sağlar.

Cinsel olgunluğa beş ile yedi yaşları arasında ulaşır, üreme mevsimi mayıs ile eylül arasına denk gelir. Tek eşlidir, kur süreci suyun üzerinde başlar, erkek boynunu uzatıp gagasını açıp kapayarak baş sallar, dişi boynunu içe çekip suya yakın bir duruş alır, bunu çiftlerin gagalarını değdirdiği bir davranış izler. Yılda yalnızca bir yumurta bırakır, yumurta oval, açık renkli, lavanta-gri-kahverengi lekelidir. Her iki ebeveyn de yaklaşık 41 gün kuluçkaya yatar, yavru kırk gün daha yuvada büyütülür, palazlanan yavru yuvayı gece vakti tek başına terk eder ve hemen dalarak bağımsız yaşama başlar.

Yaşam alanındaki yerli halklar arasında farklı adlarla anılır. Yukon-Kuskokwim Deltası’nın Yupik halkı kuşu qilangaq, qengacuaraq (küçük burun) veya qategarpak (büyük beyaz göğüs) olarak adlandırır, Sahalin’deki Ainu halkı ise etupirka (güzel gaga) der.

En yakın akrabası olan deniz papağanına görünüş bakımından çok benzer, ondan ergin bireylerde gözün üzerinde bulunan siyah boynuz yapısıyla ayrılır. Cins adı Fratercula, Ortaçağ Latincesinde “keşiş” anlamına gelir ve siyah-beyaz tüy renginin keşiş cüppelerini andırmasından gelir. Tür adı corniculata ise “boynuz biçimli” anlamındadır.